حجت الاسلام دکتر عارفی:

اخلاق و حقوق متمم یکدیگر هستند

حجت الاسلام دکتر عارفی در نهمین کنگره سالانه اخلاق پزشکی: اخلاق و حقوق متمم یکدیگر هستند

به گزارش مرکز ارتباطات و اطلاع رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، حجت الاسلام دکتر عارفی مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه در نهمین کنگره سالانه اخلاق پزشکی که به صورت وبینار گردید با ارسال درود به حضرت محمد (ص) و عرض سلام و احترام به اساتید، فرهیختگان و محققان شرکت کننده در کنگره اخلاق پزشکی ایران و آرزوی سلامتی و موفقیت ایشان، در موضوع اخلاق حرفه ای سلامت معنوی و حقوق در حوزه علوم پزشکی گفت: اخلاق و حقوق دو مقوله متمم یکدیگر هستند و اخلاق زیر بنای همه آنهاست. اگر در تاریخ گذشته بنگریم افراد زیادی از زمامداران را پیدا می کنیم که هر کدام بر اثر پاره ای از انحرافات اخلاقی شکست خورده و یا به کلی نابود شده اند. پیامبر اکرم (ص) در معرفی پایه و ریشه بسیاری از ارزشهای اخلاقی می فرماید: چیزی که دوست داری از ناحیه مردم به تو برسد به آنان برسان و چیزی را که دوست نداری از مردم به تو نرسد به آنان نرسان.

دکتر عارفی گفت: اخلاق به صفات ملکه شده می گویند یعنی دائمی و تثبیت شده اند و صفاتی که زود گذرند و ملکه نشده اند را "حال" می گویند. مباحث اخلاقی با فطرت انسانها سازگاری دارند به گونه ای که انسان، افراد دارای اخلاق پسندیده همچون افراد صادق و عادل را ستایش و افراد دارای رذایل اخلاقی را مذمت می کند.

دکتر عارفی افزود: هدف از طرح مباحث اخلاقی شناخت مباحث مرتبط با نفس انسان برای زیست اخلاقی خوب در حوزه های فردی و اجتماعی در کردارها و گفتارهاست. اخلاق موضوعی کهن اما مسئله ای تازه است که در سالهای اخیر تاکید بر آن بسیار جدی در کنار "قانون" مطرح شده است تا خود کنترلی جایگزین دیگر کنترلی و هدف های اخلاقی جایگزین قوانین اخلاقی شوند، زیرا بعضی ها قوانین را هم دور زده و راه گریزی پیدا کرده اند. لذا قرآن کریم می فرماید "قد افلح من تزکی" رستگار کسی است که طلب پاکی و تزکیه نفس کند.

وی خاطر نشان ساخت: در علم پزشکی، آداب پزشکی تنظیم روابط گروه پزشکی را با مردم، همکاران و جامعه در شکلی اخلاقی در بردارد. کلمه دیگری که به عنوان معادل علم اخلاق پزشکی استعمال شده است کلمه "دئونتولوژی" است که به معنای وظیفه شناسی می باشد.

مسئول نهاد رهبری در دانشگاه گفت: انواع اخلاق شامل اخلاق هنجاری، اخلاق کاربردی و اخلاق حرفه ای که جزء اخلاق کاربردی است می شود و در مورد موضوعات و مسائل اخلاقی یک حرفه خاص صحبت می کند، مثل اخلاق تجارت، اخلاق پزشکی و .... وی گفت: شرایط پذیرش مسئولیت اخلاقی عبارتند از: ۱- بلوغ، در نتیجه کودکان مسئولیت اخلاقی ندارند اگرچه در قبال خسارتهایی که می زنند سرپرست آنها مسئولیت حقوقی دارد. ۲- عقل که شرط مسئولیت اخلاقی است. ۳- علم به مسئولیت اخلاقی و یا امکان تحصیل علم و ۴- قدرت داشتن بر انجام یا ترک کاری که از شرایط داشتن مسئولیت اخلاقی می باشند.

حجت الاسلام عارفی افزود: اهمیت حرفه های پزشکی و پرستاری و جایگاه آنها در اسلام به گونه ای است که خداوند در قرآن کریم می فرماید: هر کسی انسانی را بدون آنکه فسادی بر روی زمین کرده باشد به قتل برساند گویا تمامی انسانها را کشته و هر کسی او را زنده بدارد گویا تمام انسان ها را زنده نگه داشته است. غالب دستورات غیر عبادی و اجتماعی اسلام در جهت حفظ و تداوم سلامتی و بهداشت جامعه است و آنجایی که دستورات بهداشتی با عبادات همچون حج و روزه و ... در تعارض باشد جانب سلامتی گرفته می شود.

وی خاطر نشان ساخت: در مبحث رضایت بیمار از دیدگاه اخلاقی چندین شرط وجود دارد: آگاهی کافی، صلاحیت برای ارائه رضایت و تصمیم گیری داوطلبانه و درمان بیمار به عنوان یک قانون کلی بدون رضایت بیمار جز در موارد استثنایی همچون اورژانس های واقعی غیر قانونی است و اگر بدون رضایت بیمار او را منتقل نمایند تجاوز به حقوق او محسوب شده و موضوعی قابل طرح در محاکم قضایی می باشد. البته رضایت شفاهی یا رضایت ضمنی و تلویحی مثل بالا زدن آستین برای تزریق مثل رضایت مکتوب نوعی رضایت است مشروط به اینکه رضایت آگاهانه باشد که معمولا سن رضایت در بیشتر کشورها ۱۸ سالگی می باشد. البته رضایت ضمنی محدود به شرایط اورژانسی واقعی می شود.

دکتر عارفی گفت: در مبحث رازداری وضعیت بیمار و حقیقت گویی، رازداری از نظر اخلاق پزشکی نسبی و یک امانت است و فقط در مواردی که حفظ مصالح جامعه یا بیمار مانند وجود بیماری های واگیردار یا تجاوز به حقوق بیمار یا حفظ مصالح قانونی در جایی که ضرب و جرح صورت گرفته باشد می توان رازی را افشا نمود و اگر اطلاعات محرمانه بیمار همچون شرایط جسمی و ذهنی و ... بدون رضایت او به جز موارد قانونی فاش شده باشد متهم به نقض قانون رازداری شده اید. در حوزه احترام به دیگران باید آداب، رسوم و عادات و اعتقاد بیماران محترم واقع شود و بیمار به عنوان یک یک انسان بدون ذکر عناوین پزشکی به جای بیمار نام برده شود، همچنین به بیماران و وقت آنها، همکاران و کادر تیم درمانی احترام گذاشته شده شود و وضعیت ظاهری مطابق با شئون حرفه ای باشد.

در پایان دکتر عارفی به تبیین برخی از اصطلاحات حقوقی پرداختند. مسائل حقوقی در پرستاری شامل: جرم که در لغت به معنای گناه و بزه می باشد که در اصطلاح حقوقی قانون آنرا منع کرده و برای ارتکاب آن مجازاتی مقرر گردانیده است. ترک فعل: انجام ندادن یا ترک کردن عمل یا وظیفه ای قانونی را میگویند. انصراف: به معنای پایان یکطرفه مراقبت از سوی یکی از اعضای تیم جراحی، اتاق عمل و ...، بدون هیچ آینده نگری برای واگذاری مراقبت از بیمار به شخص دیگری است. غفلت: همان معنای بی مبالاتی یا ناتوانی در ارائه همان مراقبتی که شخص دیگری با سطح آموزش یکسان ارائه می دهد. قصور: در لغت به معنای واگذاشتن کاری از روی درماندگی و در اصطلاح ترک یک قانون الزامی بدون آنکه مسامحه ای در کار باشد و تقصیر به معنای سستی، بی احتیاطی و خطاکردن می باشد. قصور از نظر حقوقی بر چند نوع است: ۱- بی مبالاتی که شدیدترین نوع قصور است و مرتکب اقدام به عملی نموده که نمی بایسته به آن مبادرت نماید مثل تزریق آمپول با سوزن غیر استاندارد که منجر به التهاب محل تزریق و نتیجتا جراحی گردد. ۲- بی احتیاطی: انجام فعلی که از نظر علمی و پزشکی نمی بایسته انجام پذیرد اما در اثر سهل انگاری انجام یابد مثل تزریق پنی سیلین که بدون تست سبب تشنج و یا مرگ بیماری گردد. ۳- عدم مهارت که شامل عدم مهارت مادی یعنی نداشتن ورزیدگی و چابکی لازم و عدم مهارت معنوی شامل ارتکاب و انجام کاری بدون داشتن اطلاعات لازم و کافی که سبب صدمه به دیگری شده است. و بهترین محافظ در مقابل ادعای سهل انگاری و قصور، داشتن مسئولیت اخلاقی است.

کلمات کلیدی