حجت‌الاسلام صادق اکبری‌اقدم طی یادداشتی نوشت:

بی توجهی متولیان به برنامه‌ها و سیاست‌های خانواده محور

به نظر می رسد هنوز برنامه‌ها و سیاست‌های خانواده محور و حمایتگر در دستور کار متولیان و برنامه‌ریزان فرهنگی و اجتماعی قرار نگرفته است و ضمانت اجرایی همه جانبه برای ضوابط و آیین نامه ها در نظر گرفته نشده است.

به گزارش مرکز ارتباطات و اطلاع رسانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، حجت الاسلام اکبری‌اقدم مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه علامه طباطبایی طی یادداشتی به مناسبت روز خانواده نوشت: خانواده از دیرباز جزء مهمترین مسائل و دغدغه های جامعه بشری بوده و هر کسی به نحوی بدان توجه داشته و از منظری بدان می نگریسته است.

جامعه بشری زیسته اش در طول تاریخ به لحاظ نظام معنایی و مفهومی ( concept) و به لحاظ زمینه های فرهنگی اجتماعی ( context) تا کنون درون ادبیات خانواده و مساله محوری خانواده بوده است ‌و توجه به خانواده توسط دولتها، سیاستمداران، سیاستگذاران و برنامه ریزان، علما و اندیشمندان نشان از اهمیت بالای آن دارد. البته جوامع بشری با پا گذاشتن به زیست صنعتی و شهری شدگی، در سیاق معنایی و زمینه های فرهنگی اجتماعی، نهاد خانواده را با تغییرات و دگرگونی های جدی و اساسی مشاهده کرده اند. که منشا بیشتر این تغییرات برآمده از تفکر و اندیشه تولیدی غربی بوده است.

این تغییرات در شکل و ماهیت خانواده صرفا به جامعه صنعتی ختم نشده و نهاد خانواده با ورود روح مدرن و پست مدرن به زیسته بشری بازهم دستخوش تغییرات اساسی تری قرار گرفته است.

بروس کوئن در کتاب مبانی جامعه شناسی در رابطه با تاثیر صنعتی شدن و شهرنشینی برخانواده اینگونه نوشته که به‌تدریج که جامعه از الگوی جامعه کشاورز به صنعتی تغییر می‌یابد هم کارکردها و هم اقتدار خانواده همراه با آن دگرگون می شود شاید عمده ترین پیامد و نتیجه حرکت از خانواده سنتی روستایی به سمت خانواده شهری و صنعتی جدید تحول از نظام خویشاوندی گسترده به خانواده هسته ای غالب بوده است با تغییر کارکرد خانواده از حالت یک واحد تولیدی و مصرفی به یک واحد مصرفی صرف، دیگر نیازی به استفاده از تعداد بسیار فرزندان و اعضای دیگر خانواده وسیع وجود نداشت که در کار خانوادگی به طور دسته جمعی شرکت جویند در جوامع شهری یک خانواده پر اولاد دشوارتر می تواند هزینه های کمرشکن زندگی را تحمل کند تا خانواده هایی که فرزندان کمتری دارند.

بروس کوئن در ادامه آثار صنعتی شدن بر خانواده اشاره دارد که در این نوع از جامعه تولید اقتصادی از خانواده به کارخانه منتقل شده و آن نقش اجتماعی شدن فرزندان توسط خانواده برای فرزندان به شدت کمتر شده و بیشترین نقش در اجتماعی شدن را موسسات آموزشی رسمی برعهده گرفته اند.

در ادامه پیوندهای خانواده‌های گسترده را اشاره می کند که به دلایل سه گانه بیش از پیش سست و ضعیف شده اند سه دلیل را اینگونه بیان میکنه نخست آن که فرد در جامعه شهری باید از لحاظ جغرافیایی پیوسته جابجا شود دوم آنکه گروههای رسمی برای حل مسائل و مشکلات مردم جای گروه‌های خویشاوندی و سنتی را می گیرند سوم آنکه افراد فرصت پیدا کرده‌‌اند که با کار و تلاش پایگاه مطلوب و دلخواه خود را در جامعه به دست آورند بدین معنی که از این پس افراد برای کسب منزلت اجتماعی فقط وابسته به خانواده خود نبوده از طریق تحصیلات و محیط‌های اجتماعی منزلت اجتماعی دلخواه را کسب می‌کنند. بروس کوئن به یک مساله اشاره میکنه که در جامعه شهری صنعتی پیچیده ارتقاء فرد و در نتیجه جایگاه والای او در جامعه از طریق شایستگی‌های حرفه‌ای و امکان پذیر است البته فرد برای ارتقای شغلی خود ممکن است به ناچار به شهر دیگری منتقل شود بدیهی است خانواده هسته‌ای در این فرایند پابرجا می‌ماند اما ارتباط افراد با خانواده گسترده گسسته می شود.

بروس کوئن در یک جمع‌بندی  اشاره کرده که در جامعه صنعتی خانواده کارکردهای خود را از دست می دهد خانواده در جامعه صنعتی فقط واحد مصرف کننده تولیدات اقتصادی است نه تولید کننده آنها. در جامعه شهری و صنعتی خانواده بسیاری از کارکرد های خود را به دیگر نهادهای اجتماعی واگذار کرده است در این جوامع به دلیل تخصصی شدن تقسیم کار هر شخص ملزم به انجام یک وظیفه اقتصادی معین است در نتیجه کارکرد اجتماعی کردن از وقتی که کودک به سن پنج شش سالگی میرسد از خانواده گرفته می شود و به مدرسه واگذار می گردد همچنین بسیاری از کارکردهای اقتصادی از واحد خانواده به جاهای دیگر منتقل شده است.

خیلی از اندیشمندان علوم انسانی  اعم از علوم اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، تاریخی، اقتصادی، مدیریتی و روانشناسی و تربیتی به جنبه های مختلف کارکردی و ساختی و ساختاری و ... پرداخته اند. و بعضا هشدارهایی به لحاظ تغییرات شکلی و ماهوی در خانواده عصر کنونی داده اند.

هر چه از جامعه سنتی به جامعه صنعتی و شهری مدرن و پست مدرن کشیده می شود. کارکردهای خانواده کمتر و کمتر شده و ساخت و ساختار خانواده دگرگون می شود تا حدی که خیلی ها معتقدند خانواده در نظام لیبرال غربی و زیست جهان لیبرالی و نئولیبرالی  در حال فروپاشی بوده و با بحران نابودی به لحاظ کارکردی، ساختی و ساختاری و به لحاظ شکلی و نقشی و ماهوی روبروست. در جوامع امروزی فردگرایی و شخصی شدگی زندگی و توجه به لذت گرایی فردی منجر شده تا طلاق روزبه روز بیشتر شده و ازدواج رسمی و فرزندآوری کم و کمتر شود به حدی که مسئولان دولتی در کشورهای مختلف را نگران نموده و دست به سیاستگذاری تشویقی و حمایتی زده و بین فردگرایی و لذت گرایی و شخصی شدگی با افزایش جمعیت را جمع نماید.

انسانها در سبک زندگی غربی روز به روز از زیست جمعی و زیست جهان اجتماعی به زیست جهان شخصی و فردی شده روی آورده و سبک زندگی برساخت شده  از انگاره سازی های رسانه های غربی را بعنوان سبک زیسته رایج انتخاب نموده و روز به روز برای دستیابی بدان در سیاستها و برنامه های طراحی شده بازی نموده و به مرور از معنای زندگی فاصله گرفته و صرفا به سبک زندگی (سبک روزانه) یا Life Style
 مشغول و مشعوف شده و با سرگشتگی و اتمیزه شدن در اجتماع به زندگی مشغولند.

در جامعه پسامدرن و پساساختارگرا  که بیشتر زیسته نسل جوان و نوجوان را شامل میشود خیلی هایشان در شرایط سردرگمی قرار گرفته و به لحاظ ساخت و ساختاری خود را به فرهنگ  وفادار و متعلق ندانسته و از هویت هزاران تیکه  برخوردار گشته اند. در این شرایط سخن گفتن از ازدواج با مختصات کارکردی و ساختی و ساختاری مشخص و ثابت حتی ازدواج به سبک جامعه صنعتی و مدرن برای نسل جدید بسیار سخت است.

با توجه به عنایت ویژه پیامبر اعظم صلوات الله علیه و آله و خاندان پاک و مطهر ایشان علیهم السلام نسبت به خانواده و تشویق به ازدواج و تحکیم خانواده و همچنین با توجه به منظومه فکری حضرت امام ره و مقام معظم رهبری دامت برکاته در خصوص تشویق جوانان به ازدواج و تشکیل و تحکیم خانواده و اصل محور بودن خانواده در قانون اساسی و ظرفیت عظیم معارف قرآنی و عترتی به نظر میرسد ضروریست سیاستگذاری و برنامه ریزی و اقدامات گسترده ای در همه بخشها صورت بگیرد.

سبک زندگی خانوادگی خیلی از علما و اولیا و شهدا می تواند الگوی خوبی برای تشکیل و تحکیم خانواده باشد که باید مورد توجه متولیان امر قرار بگیرد.

اگر چه در برخی برهه ها یک سری اسناد سیاستی و ضوابط و آیین نامه های اجرایی و عملیاتی در رابطه با زنان، جوانان، ازدواج و خانواده تنظیم گشته ولی شمولشان جامع الاطراف نبوده و تامین کنند نگاه عمیق اسلامی و نقش محوری خانواده در قانون اساسی و منظومه فکری امامین انقلاب نمیباشند.

به نظر می رسد هنوز هم برنامه ها و سیاست‌های خانواده محور و حمایتگر در دستور کار متولیان و برنامه‌ریزان فرهنگی و اجتماعی قرار نگرفته است و ضمانت اجرایی همه جانبه برای ضوابط و آیین نامه ها در نظر گرفته نشده است.

اگرچه نسل پیر و سن بالا در سیاستهای اقتصادی و سیاسی غربی ها مخصوصا در شرایط کرونایی جایی ندارد و در برخی خبرها مرگ افراد سالخورده در منازل و یا مراکز نگهداری از سالمندان و یا راه ندادن سالمندان کرونایی به بیمارستان ها شاهدی بر این مدعاست ولی آموزه های دینی در کنار توجه به تشکیل و تحکیم خانواده  به توجه به والدین و والدین والدین و بزرگترها و سالمندان تاکید شده است.

اگر قرار است به بیانیه گام دوم در رسیدن به تمدن نوین اسلامی توجه شده و در دستور کار قرار گیرد باید طبق فرموده مقام معظم رهبری به متن زندگی که همان بخش حقیقی زندگی است توجه کرد. معظم له در این رابطه فرمودند بخش حقیقی تمدن نوین اسلامی، آن چیزهایی است که متن زندگی ما را تشکیل می دهد که همان سبک زندگی است مثل مساله خانواده، سبک ازدواج، رفتار با پدر و مادر، رفتار با همسر، رفتار با فرزند و ...

معظم له در رابطه با نگاه تمدنی به خانواده در سالهای قبلتر بیان فرمودند که انتقال فرهنگها و تمدن ها و حفظ اصول و عناصر اصلی یک تمدن و یک فرهنگ در یک جامعه و انتقالش به نسلهای پی در پی به برکت خانواده انجام می گیرد.

مقام معظم رهبری در خصوص محترم شمرده شدن نهاد خانواده توسط همه مجموعه ها و افراد اینگونه فرموده اند که خانواده یک قرارداد است یک امر طبیعی نیست که دو چیز را به هم وصل کرده باشند. نه! یک قرارداد است. یک امر اعتباری است.ماندن او بسته به این دارد که طرفین قضیه و جامعه و قانون آن را محترم بشمارند. اگر به آن بی اعتنایی کردند باقی نمی ماند.

در اینجا علاوه خود زن و شوهر، قوانین و قانونگذاران و برنامه ریزان و مجریان آن و جامعه و سبک زندگی رایج در جامعه هم حائز اهمیت می باشند که به نحوی بیانگر مسئولیت همه جانبه در  مساله خانواده دارد.

معظم له در موارد متعدد به تشکیل خانواده و پیوند ازدواج و زناشویی به شکل سالم و درست اشاره داشته و بر ازواج آسان و آگاهانه و همچنین تحکیم و استحکام خانواده و رواج روشهای اسلامی و محیطهای امن و امان به دور از تشنج و به دور از افسردگی ها و هیجانهای بی مورد و به دور از تجملات و سنتهای غلط تاکید داشته اند.

با توجه به اینکه چندین سال در زمینه دانش خانواده و جمعیت در چند دانشگاه تدریس داشته ام و با مخاطب امروز آشنایی نسبی دارم و در زمینه ازدواج و خانواده مطالعات متعددی داشته و نشست های هم اندیشی استادی و دانشجویی برگزار کرده ام در انتها در قالب چند پیشنهاد عرائضم را خاتمه می دهم.

۱. معارف اسلامی برای یک عصر و زمان نبوده و نیست لذا متون مورد استفاده در مراکز آموزشی و منابر و سخنرانی ها بطور مستمر مورد توجه قرار گرفته و متناسب با اقتضاءات و شرایط به روز رسانی گردد.

۲. خصائص و ویژگیهای نسل و مخاطب امروزی در حال گذار از ساختارگرایی به پساساختارگرایی را مورد مطالعه قرار داده و معارف و مهارتهای تشکیل و تحکیم خانواده را با ادبیات وشیوه ها و روشهای جدید بیان نمود.

۳. بازاندیشی و بازنویسی جامع الاطراف آیین نامه ها و ضوابط و اسناد سیاستی و برنامه ریزی متناسب با منظومه فکری حضرت امام و مقام معظم رهبری که از جامعیت برخوردارند.

۴. مشخص کردن نسبت علوم انسانی اجتماعی با گفتمان انقلاب و گفتمان خانواده محور.

۵. استفاده از ظرفیت رسانه ها بویژه رسانه های نوین و فضای مجازی و تولیدات قوی رسانه ای در انگاره سازی ساخت یافتگی نسبت به تشکیل و تحکیم خانواده و ایجاد حس مسئولیت در جوانها و ایجاد روحیه حمایتی و آسان سازی ازدواج توسط خانواده برای مجردها.

۶. تحولات حمایتی فرهنگ عمومی و جامعه نسبت به خانواده.

۷. گفتمان سازی ازدواج آسان و آگاهانه توسط اقشار مختلف مخصوصا نخبگان حوزوی و دانشگاهی.

۸. توجه به ازدواج و خانواده در قالب پیوست فرهنگی برای همه قوانین و مقررات و اسناد سیاستی و برنامه ریزی.

۹. توجه جدی به نهاد خانواده و سالمندان توسط دولت و دستگاههای اجرایی و دیگر قوا و زمینه سازی امیدوارانه در جوانان نسبت به آینده و تشکیل خانواده و حمایتهای همه جانبه.

۱۰. رصد و شناخت فضای زیسته فرهنگ غربی در رابطه با نسل جوان و ازدواج و خانواده و مواجهه و مقابله صحیح با آنها و پیاده سازی فرهنگ ارزشمند اسلامی در زمینه تشویق به ازدواج و قبول مسئولیت و حمایت از خانواده.

۱۱. توجه به نقش مادری و خانه داری و فرزندآوری و خدمت خالصانه و عاشقانه و نقش آفرینی تک تک اعضای خانواده در امورات خانواده.

۱۲. ارج نهادن به فرزندان و نسل جوان امروزی و در کنار آن ارج نهادن  به والدین و پدربزرگ و مادربزرگها و سالمندان به جهت تصویر سازی صحیح نسبت به آینده خانواده و اعضای خانواده.

کلمات کلیدی